We beginnen de avond met het spelen van een verkorte versie van het  spel ‘De bestorming van Fort Europa’, ontworpen door Terp10 Communicatie, in opdracht van Vluchtelingenwerk Friesland. Het spel heeft als doel een bewustzijn te creëren ten aanzien van de beweegredenen van mensen die vluchten en de complexiteit van het vluchten in de praktijk. Het spel bestaat uit drie fases. Aan het begin van de eerste ronde krijg iedere deelnemer een nieuwe identiteit om vervolgens in een situatie terecht te komen die je doet besluiten te vluchten. Dit spel wordt in een groep van vier mensen gespeeld. In de tweede ronde moet je in samenwerking met de groep een vluchtplan maken en deze ‘verwezenlijken’ en in de derde ronde kom je in aanraking met de situatie die je als vluchteling in Europa zult aantreffen, wanneer je daar bent aangekomen. De situaties die in het spel worden geschetst zijn gebaseerd op echte vluchtverhalen.

 

Gedurende de eerste ronde werd de nieuwe identiteit nog weinig invoelbaar. Tijdens de tweede ronde werd een groot deel van ons geconfronteerd met onwetendheid. Welk land kun je relatief veilig doorkruisen? Wat voor vervoersmiddel kun je gebruiken?  Hoeveel geld heb je nodig om mensen om te kopen? Etc. Ieder groepje moest na afloop van fase 2 zijn vluchtroute beschrijven.  Abbas kreeg als eerste het woord en vertelde over de vluchtroute die hij had uitgezet. Dit was een vluchtroute die leek op de route die hij zelf 12 jaar geleden had genomen. Een realistisch verhaal die de abstractie van het spel doorbrak.

 

Na het spelen van het spel gingen we over naar Klaas Harink, Directeur Vluchtelingenwerk Friesland. Vluchtelingenwerk richt zich op vluchtelingen van aankomst tot toekomst. Na aankomst biedt vluchtelingenwerk rechtsbescherming en daarnaast bereiden ze vluchtelingen voor op hun toekomst. De organisatie bestaat voor het grootste gedeelte uit vrijwilligers. Dat heeft natuurlijk met geld te maken maar ook zit er een filosofie achter, vluchtelingenwerk wil namelijk zoveel mogelijk mensen bij de organisatie betrekken. Want stelt Klaas Harink; ‘Iedereen die ooit een vluchteling in de ogen heeft gekeken, wordt een ambassadeur van de waarden waar wij voor staan.’ Volgens Klaas Harink is het niet moeilijk om vrijwilligers te vinden.

Vluchtelingenwerk wordt gefinancierd door onder andere de Rijksoverheid en de Nationale Postcode loterij.

Wouter Osterholt: ‘Heb je als organisatie nog wel genoeg bewegingsvrijheid in het verzet tegen het overheidsbeleid, wanneer zij de subsidiegevers zijn?’

Volgens Klaas Harink voert vluchtelingenwerk zijn eigen beleid. Hij noemt als voorbeeld de demonstratie in 2004 in de Grote Kerk, Leeuwarden, voor het Generaal Pardon. Deze protestactie was onder andere door Vluchtelingenwerk Friesland georganiseerd en ging in tegen het beleid van de overheid. ‘Maar’, zegt Klaas Harink,’Wij zijn geen actiegroep. Wij houden ons meer bezig met lobbyen, waarmee we de democratie proberen te beïnvloeden. 80% van onze passages zijn het verkiezingsprogramma van het CDA opgenomen en 100% in het verkiezingsprogramma van de ChristenUnie.’

Wouter Osterholt: ‘Mensen die een lot kopen van de Postcode Loterij doen dat voor eigen gewin. Is het niet raar om deze handeling te koppelen aan het steunen van een humanitaire organisatie?’

Jan Boot: ‘Geld is jammer genoeg een middel om je medemens te helpen. Zonder geld is het onmogelijk om humanitaire organisaties op te zetten en draaiende te houden.’

Klaas Harink: ‘Het is geen discussiepunt binnen onze organisatie.’

Wouter Osterholt: ‘Wanneer vluchtelingen een verblijfsvergunning hebben worden ze vaak direct aan het werk gezet, zonder te kijken naar de individuele capaciteiten. Het betreft vaak laagbetaalde arbeid waar ze dan direct voor in aanmerking komen. Tijdens het uitvoeren van deze banen is er weinig of geen mogelijkheid de taal goed te leren. Het gevaar bestaat dat de vluchtelingen in een fuik terecht komen van laagwaardige arbeid. Hoe kijkt u hier tegenaan?’

Volgens Klaas Harink is het van belang vluchtelingen na jaren van wachten, zo snel mogelijk aan een baan te helpen. ‘Niet alleen het lange wachten is een reden om de vluchtelingen direct aan het werk te zetten’, volgens Klaas Harink,’Ook de Gemeente zet druk achter. Zij keren immers de bijstand uit.’ Hij onderstreept echter dat het noodzakelijk is de mogelijkheid te blijven bieden voor ontwikkeling.  ‘Het is een probleem als mensen in een vicieuze cirkel terecht komen van kortlopende contracten, onderbetaalde banen, werk dat niet bevalt etc.’ Klaas Harink signaleert ook dat volgens zijn zeggen veel vluchtelingen de lat te hoog leggen, omdat zij banen ambiëren die niet corresponderen met hun opleidingsniveau. Daarnaast stelt hij dat  het goed leren van de taal een vereiste om te kunnen slagen op de arbeidsmarkt. ‘Als je hier iets wilt bereiken moet je de taal onder de knie hebben.’

Anja Wouters: ‘Je leert vooral de taal door onder de mensen te zijn.’

Mirka Antolivic: ‘Maar mensen verbeteren je niet. Het is al snel goed.’

Vrijwilligers van vluchtelingenwerk bezoeken vluchtelingen om Nederlands met ze te spreken. Klaas Harink legt de verantwoordelijkheid voor het leren van de taal voor een groot deel bij de vluchtelingen zelf: ‘De wil tot integreren en een open houding, maken dat anderen je graag willen helpen.’

Mirka Antolivic: ‘Mijn moeder ging naar taalles en kreeg positieve feedback, terwijl zij veel fouten maakte. Ze heeft de taal dan ook nooit goed geleerd. De taallessen werden door vrijwilligers gegeven, met alle goede bedoelingen. Doordat de insteek echter zo laag was, kom je niet verder. Ik vatte dat op als betuttelend en voel me dan niet serieus genomen.”

Als afsluiter wil Klaas Harink nog aandacht vragen voor het punt dat mensen die nu onder de Pardon regeling vallen, niet automatisch recht hebben op gezinshereniging. Vluchtelingen mogen drie maanden na het verkrijgen van een verblijfvergunning een aanvraag doen voor gezinshereniging. Mensen die onder het Generaal Pardon vallen krijgen geen vluchtelingenstatus maar een reguliere verblijfsvergunning. Dit betekent dat ze, willen ze aanmerking komen voor gezinshereniging, een woning moeten hebben en aan een bepaalde inkomenseis moeten voldoen. Het betreft echter mensen die al jarenlang niks mochten doen en nu hun hele bestaan hier op moeten gaan bouwen. Klaas Harink is ervoor de Generaal Pardonners een volwaardige plek in de samenleving te geven; ‘Als we de energie weten te kanaliseren die we hier hebben losgemaakt om het Generaal Pardon erdoor heen te drukken dan komen we een heel eind.’ Harink signaleert alleen dat veel asielzoekers naar het westen van Nederland willen omdat er meer werk is en omdat ze dicht bij hun landgenoten willen wonen. Dit is iets wat hij betreurt: ‘In Friesland is de kans dat je goed integreert veel groter.’

Na het verhaal van Klaas Harink gaan we over naar Mirka Antolivic van  het Discriminatiemeldpunt van Centrum Tûmba. Zij vertelt dat er bij het Discriminatiemeldpunt maar 100 klachten per jaar binnenkomen. Het meldpunt dekt heel Friesland, dus dat aantal is nogal laag. Centrum Tûmba heeft daarom een onderzoek naar de naamsbekendheid van het discriminatiemeldpunt gedaan op de markt in Leeuwarden. Daar kwam uit dat 87% nog nooit van Tûmba hadden gehoord en maar 7% bekend waren met het discriminatiemeldpunt. De conclusie van het onderzoek is dat er meer ruchtbaarheid aan het discriminatiemeldpunt moet worden gegeven, want zegt Mirka Antolovic: ‘We kunnen op deze manier niet aan de politiek verkopen dat er zich problemen voordoen in Friesland op het gebied van discriminatie. Een reden waarom mensen besluiten geen melding doen is omdat het bewandelen van een eventuele juridische weg afschrikt. Discriminatie is vaak een gevoel en gevoel is moeilijk te bewijzen’, zegt Antolivic. ‘Dat is de reden waarom mensen anoniem een melding kunnen doen.’

Centrum Tûmba heeft nu een postercampagne opgezet. De vormgeving was volgens Mirka Antolivic lastig want het moet duidelijk maken dat het meldpunt voor iedereen toegankelijk is. Het discriminatiemeldpunt dekt namelijk niet alleen discriminatie op basis van de huidskleur, maar ook op basis van geslacht, leeftijd, seksuele geaardheid etc. Mirka Antolivic verteld dat ze daarom zijn uitgekomen op een neutraal beeld. De vrouw die is afgebeeld kan vanwege allerlei redenen gediscrimineerd worden.

Elke Uitentuis: “Wie weten jullie wel te vinden? Is dat een homogene groep?”

Mirka Antolivic vertelt dat het geen homogene groep is, maar dat er wel opvallend veel psychiatrische patiënten het meldpunt weten te vinden. Dat is waarschijnlijk te verklaren om dat zij vaak ook last hebben van paranoïde verschijnselen. Deze klachten worden echter wel serieus genomen bij het meldpunt. ‘Psychiatrische patiënten worden vaak gediscrimineerd’, stelt Antolovic.

Marten Winters: ‘Maar hoe zit het dan met de kunst? Soms worden daar uitspraken gedaan of statements gemaakt die als discriminerend kunnen worden opgevat?’

Mirka Antolivic: ‘Dat valt onder artistieke vrijheid. Daar kan meestal niks tegen gedaan worden.’

Jan Boot: ‘Is het niet zo dat de vrijheid van meningsuiting die men vandaag de dag hanteert, veel te maken heeft met het vergeten van menselijke waarden. Zet dat fenomeen jullie als discriminatiemeldpunt niet buitenspel?’

Mirka Antolivic: ‘Daar kun je over discussiëren, maar waar zet je de grens?’

Elke Uitentuis: ‘Worden er ook meldingen gedaan van discriminatie binnen het publieke debat, of betreft het vaak persoonlijke meldingen?’

Mirka Antolivic: ‘De meeste meldingen zijn van persoonlijke aard, maar er komen ook bijvoorbeeld klachten tegen sommige uitspraken van Wilders binnen. Het is moeilijk om iets met deze klachten te doen. Ten eerste is Wilders een klankbord van een groot deel van de bevolking. Zijn positie in de tweede kamer geeft aan dat er een probleem in de samenleving is. Ten tweede weet Wilders precies tot hoever hij kan gaan. Als je hem aanklaagt, is de kans groot dat hij wordt vrijgesproken. De consequenties van zo’n vrijspraak zouden wel een averechts kunnen uitpakken.’

Nadat Mirka Antolivic ons nog eens op het hart drukt dat het melden van klachten op het gebed van discriminatie van groot belang zijn, gaan we naar Jan Berend de Vries van het Vluchtelingencollectief Leeuwarden. Dat is een netwerk van mensen die zich op één of andere manier betrokken voelen bij vluchtelingen. Het Vluchtelingencollectief komt op voor de belangen van vluchtelingen en is er op uit onrecht omtrent procedures, illegaliteit, detentiecentra etc. aan het licht te brengen. De eerste actie van het collectief was in verband met de opening van een vertrekcentrum in Ter Apel. Sindsdien zijn er vele acties gevolgd. Ze gebruiken verschillende manieren om het onderwerp onder de aandacht te brengen: demonstraties, manifesten, flyers, emails, herdenkingen, acties etc.  Ook zoeken ze vaak contact met de media.
 

Jan Berend de Vries omschrijft de herdenking van de schipholbrand als een dieptepunt. Het slachtoffer Maribel Martinez Rodriguez woonde en werkte in Leeuwarden voordat zij in het uitzetcentrum van Schiphol werd geplaatst. Zij was van plan om terug te keren naar de Dominicaanse Republiek, waar ze haar zoontje bij haar ouders had achtergelaten, ‘Het komt er dus op neer dat zij daar voor niks werd vastgehouden’, aldus Jan Berend de Vries. In samenwerking met de SP en met GroenLinks organiseerde Vluchtelingencollectief een herdenking in Leeuwarden.

Een andere actie was jongstleden in het nieuws. Het ging hier om een protestactie bij het detentiecentrum in Zeist. Deze actie was niet georganiseerd door Vluchtelingencollectief Leeuwarden, maar ze waren er wel bij aanwezig.  In het detentiecentrum zitten mensen vast zonder verblijfsvergunning. Wanneer zij daar terecht komen wordt er hun geen duidelijkheid gegeven over de duur van het verblijf. Volgens Jan Berend de Vries zitten sommige niet-statushouders er wel een jaar lang en verkeren ze er in slechte omstandigheden. Na een demonstratie probeerden een aantal actievoerders het detentiecentrum binnen te dringen, voor een burgercontrole. De politie hield hun tegen en stuurde honden op de actievoerders af. Een aantal activisten moesten met beetwonden naar het ziekenhuis worden afgevoerd.