Koos de Vetten is manager COA Friesland. Er waren voorheen een stuk of tien asielzoekerscentra in Friesland. Tegenwoordig zijn dat er nog vier: azc St. Annaparochie, azc Burgum, azc Drachten, azc Dokkum en azc Appelscha. Aan de hand van een powerpoint presentatie geeft Koos de Vetten meer inzicht in het functioneren van de COA. Ook gebruikte hij de presentatie om een aantal stellingen te poneren, die in de groep besproken werden.

Migratie heeft altijd al bestaan, het verschil met vroeger is dat mensen uit de ontwikkelingslanden bekend zijn met het rijke Westen door de informatietechnologie. Een groot deel van de migratie vindt zijn oorsprong in het verschil tussen arm en rijk, een veel kleiner deel komt voort uit het ontvluchten van conflictgebieden,vertelt Koos de Vetten. In het migratiedebat krijgen asielzoekers altijd veel aandacht, terwijl het maar een klein deel van de migratiestroom betreft. Mensen migreren vanwege de studie, gezinshereniging, gezinsvorming, arbeid en asiel.

Elke Uitentuis: ‘Waarom krijgen de asielzoekers zoveel aandacht in het debat, terwijl het zo’n klein percentage is?’

Jan Berend de Vries: ‘Asielzoekers zijn een kwetsbare groep. Ze zijn makkelijk te pakken.’

Piet den Blanken: ‘En het is zichtbaar. Asielzoekers melden zich keurig, terwijl bijvoorbeeld arbeidsmigratie zich veel meer ondergronds afspeelt.’

Koos de Vetten legt uit dat arbeidsmigranten ook veel meer welkom zijn. De informele economie waarin mensen zwart willen werken, komt veel werkgevers goed uit. Daarnaast zijn hoogopgeleiden welkom omdat hun expertise ingezet kan worden. Asielzoekers kosten de staat geld. Het zou volgens Koos de Vetten dan ook veel beter zijn voor zowel de asielzoekers als de maatschappij dat ze vanaf een jaar na de eerste asielaanvraag zouden mogen werken. Dit wordt echter door de politiek en de vakbonden tegengehouden omdat er angst heerst dat asielzoekers banen inpikken die Nederlanders zouden willen hebben. Deze angst is niet reëel als je kijkt naar de aantallen. ‘Het lijkt er soms wel op dat het asielbeleid door de overheid bewust problematisch wordt gehouden’, zegt Koos de Vetten. ‘Deze tactiek noemt men het afschrikbeleid. Als er te veel mensen komen, dan legt dat een te grote druk op de Nederlandse samenleving.’

Piet de Blanken: ‘Maar is er geen afname van vluchtelingen? Nu komen ze niet naar Nederland, maar gaan ze bijvoorbeeld naar Spanje.’

Jurrian: ‘Welke groep wordt nu eigenlijk vluchtelingen genoemd?’

Koos de Vetten: ‘De groep die asiel aanvraagt.’

Koos de Vetten vertelt dat er in het azc momenteel twee groepen asielzoekers zitten. Asielzoekers die onder de oude vreemdelingenwet en de laatste pardonregeling vallen en de asielzoekers die onder de nieuwe vreemdelingenwet vallen. Deze laatste groep asielzoekers krijgt meestal geen verblijfsstatus van de IND. Zij moeten meestal terugkeren. Een groot deel gaat niet terug. Zij migreren door naar een ander land of verblijven in de illegaliteit in Nederland. Het COA (Centraal orgaan Opvang Asielzoekers) is verantwoordelijk voor de opvang van asielzoekers. Hieronder wordt verstaan de huisvesting en begeleiding van asielzoekers. Tegenwoordig heeft het COA de taak op zich genomen terugkeergesprekken met asielzoekers aan te gaan wanneer zij een negatieve beschikking van de IND hebben ontvangen. Deze gesprekken zijn gericht op de toekomst van asielzoekers; ‘wat zijn de vooruitzichten en hoe kun je daar het beste mee omgaan?’ Ook worden mensen ingelicht over wat het betekent om als illegaal in Nederland te leven. Koos de Vetten vindt het goed dat er duidelijkheid wordt verschaft. Voorheen werden deze gesprekken vermeden in de azc’s. Asielzoekers woonden jarenlang in de asielzoekerscentra en kwijnden weg, ‘Geen perspectief is heel deconstructief’, zegt Koos de Vetten. Deze nieuwe manier van werken is ingevoerd onder Verdonk en is fasespecifiek. De begeleiding van de asielzoeker wordt afgestemd op de fase waarin hij / zij zich bevindt; de fase van terugkeer, de fase van oriëntering en de fase van inburgering.

Abbas: ‘COA is verantwoordelijk voor de opvang van asielzoekers. Nu neemt het COA taken over van de IND. Het COA was een veilige plek voor asielzoekers. Nu wordt het vertrouwen geschaad. Jullie zijn verantwoordelijk voor de opvang van asielzoekers en niet meer. Het verschil tussen COA en IND moet duidelijk zijn.’

Koos de Vetten zegt dat het COA een uitvoeringsorgaan is. COA voert het beleid van de overheid uit en werkt samen met de IND aan de terugkeer van uitgeprocedeerde asielzoekers. Tijdens de terugkeergesprekken wordt gekeken naar wat wij de mensen mee kunnen geven om een goede nieuwe start te kunnen maken in het land van herkomst, bijvoorbeeld een opleiding of een computer. De angst voor terugkeer kunnen wij niet wegnemen. ‘Deze angst is ook vaak gebaseerd op een vervlogen situatie’, zegt Koos de Vetten. Bijvoorbeeld de burgeroorlog in Angola is al jaren voorbij, dus nu is het daar veilig. De angst onder de vluchtelingen is natuurlijk nog steeds aanwezig. Ze willen vaak niet terug.

Abbas: ‘Veel asielzoekers krijgen na verschillende asielprocedures uiteindelijk toch een verblijfsvergunning. Is het dan wel zo eerlijk om aan terugkeergesprekken te beginnen nadat de eerste asielprocedure is afgewezen? Het blijkt vaak dat de IND toch moet terugkomen op zijn besluit.’

Koos de Vetten: ‘Het is inderdaad zo dat het geregeld voorkomt dat een advocaat het dossier van een asielzoeker opnieuw omspit na de eerste afwijzing en op een fout van de IND stuit, waardoor de asielzoeker uiteindelijk toch mag blijven.’

Farshad Bashir: ‘Is het door de politiek bepaald dat jullie mee moeten werken aan het terugkeerbeleid?’

Koos de Vetten: ‘Wij zijn een zelfstandig bestuursorgaan (ZBO) en worden gefinancierd door het ministerie van Justitie. Wij voeren het beleid uit dat wordt bepaald door de overheid. Wat wij doen is wat het grootste gedeelte van de Nederlanders vindt. Het grootste gedeelte van de Nederlanders vindt dat er niet te veel buitenlanders moeten komen.’

Farshad Bashir: ‘Wat is de grens? Wat gebeurt er als het politieke beleid nog radicaler wordt?’

Koos de Vetten: ‘Wij zijn een uitvoeringsorganisatie. Daarnaast hebben wij een COA-visie. We willen de asielzoeker een realistisch beeld geven van hun toekomst.’

Jan Berend de Vries: ‘Jullie hebben wel weinig bewegingsvrijheid.’

Wouter Osterholt: ‘Je stond verkiesbaar voor de Statenfractie voor Groenlinks. Op hun site stond een interessant citaat van jou: “Wij hebben een overdaad aan regels om de samenleving beheersbaar te houden. Voor het creëren van een sociale en menselijke samenleving is het essentieel dat er van regels kan worden afgeweken, omdat regels die niet blijken te werken veranderd moeten worden.” Wat zou je aan de nieuwe vreemdelingenwet willen veranderen?’

Koos de Vetten: ‘Ik vind dat een uitvoeringsorganisatie niet blind achter de besluiten van de overheid aan moet rennen en dat je als organisatie ook een identiteit hebt. Wij hebben veel ervaring opgebouwd als het gaat om de opvang van asielzoekers, dus wij hebben recht van spreken. Wij vinden het van den zotte dat asielzoekers zo lang op hun besluit moeten wachten. Mijn persoonlijke mening is dat we eigenlijk naar een systeem toemoeten van opbouwende rechten. Nu hebben asielzoekers bijzonder weinig rechten. Na een jaar moet een asielzoeker recht hebben op een opleiding of op werk. Een asielzoeker mag nu maar 12 of 14 weken per jaar werken. Van het loon zou het belastingdeel in een soort spaarrekening moeten worden gezet. Als de asielzoeker moet terugkeren, kan hij / zij dat geld meenemen. Ook vind ik dat je asielzoekers die hier drie jaar of langer zijn, niet meer terug mag sturen.’

Farshad Bashir: ‘Stel Wilders komt aan de macht, hij wil er een migratiestop doorheen drukken en wil asielzoekers terugsturen naar onveilige gebieden? Hoever wil je gaan in het uitvoeren van het beleid van de overheid?’

Koos de Vetten: ‘Ik zal niet snel stoppen met het werk. Als je geen onderdeel van het systeem bent, dan heb je helemaal geen invloed. Maar in zo’n situatie als jij beschrijft zou ik misschien toch wel stoppen.’

Na dit gesprek en een goede maaltijd gaven wij het woord aan Piet den Blanken, een fotograaf die zich altijd veel heeft beziggehouden met sociaal-economische onderwerpen, waaronder het onderwerp migratie.  Hij vindt zichzelf geen kunstenaar, maar een journalist. Ook is hij geen activist, maar een waarnemer. Hij laat zien wat er aan de hand is door middel van beelden. Migratie is volgens hem één van de grootste thema’s van deze eeuw. Hele volksstammen zijn op drift, op zoek naar nieuwe mogelijkheden.

   Foto: Piet den Blanken, Calais

    Foto: Piet den Blanken, Athene

In ’89 maakte Piet den Blanken een reportage bij de grens tussen Mexico en de VS en fotografeerde mensen die vanuit het Zuiden naar het Noorden probeerden te komen. Bij deze grens was er een soort ijzeren gordijn ontstaan met als doel de migranten te weren. Na de val van de muur in Berlijn verwachtte Piet den Blanken dat er zich in Europa een vergelijkbare situatie zou ontwikkelen. Vanaf die tijd is hij de grenzen van Europa gaan fotograferen. Piet de Blanken verteld dat hij inmiddels op allerlei plekken is geweest waar migratie zich concretiseert. Hij fotografeert zowel politieke als economische vluchtelingen. Dat onderscheid vindt hij eigenlijk raar, want zegt Piet den Blanken: ‘Het maakt in mijn ogen niet uit of je dood gaat van de honger of dood gaat vanwege oorlogsgeweld. Het zijn beide goede redenen om te vertrekken. Mensen migreren omdat ze geen perspectief meer zien.  Als mensen armoedig zijn maar ze zien nog wel perspectief dan migreren ze niet.’

Koos de Vetten: ‘De ontwikkeling van de regionen waar de mensen wegtrekken verarmen nog meer doordat het vaak juist de mensen met de meeste potentie zijn die migreren.’

Wouter Osterholt: ‘Laat het thema zich makkelijk fotograferen? Of worden er bepaalde zaken opzettelijk verborgen gehouden voor het oog van de journalist?’

Piet den Blanken: ‘Wanneer ik de grensbewaking wil fotograferen moet dat via de formele weg. Dan vraag ik toestemming bij een ministerie van binnenlandse zaken en dat wordt eigenlijk altijd wel gehonoreerd. Ze kunnen zo’n grensbewaking natuurlijk niet verborgen houden en daarbij doen ze niks verkeerd in hun ogen. Vluchtelingen laten zich niet altijd fotograferen maar vaak willen ze het juist wel. Het betekent aandacht voor hun verhaal en daarnaast kan de aanwezigheid van een journalist ook een stukje veiligheid betekenen.’

Wouter Osterholt: ‘Is het gepast om mooie foto’s te maken over dit onderwerp?’

Piet den Blanken: ‘Esthetiek staat in dienst van het vertellen van een verhaal. De vorm bepaald of een beeld beklijft of niet. Wel fotografeer ik vrijwel altijd in zwart-wit. Kleur wordt te snel mooi en dat leid af van het onderwerp. Zwart-wit is kernachtiger.’

Wouter Osterholt: ‘Als ik je werk bekijk dan lijkt me ook soms moeilijk, omdat je telkens geconfronteerd word met ongelijkheid, onrecht en uitzichtloosheid.’

Piet den Blanken: ‘De mensen die ik fotografeer hebben juist vaak een enorme overlevingsdrang en levenslust. Het geeft me juist kracht deze ambitie en energie te mogen waarnemen.  Ons neo liberale economische model vergroot het verschil tussen arm en rijk op wereldniveau. Dat is de grootste oorzaak van de hedendaagse migratie. De mensen die hier naartoe trekken in de hoop een beter bestaan op te bouwen zijn vaak ambitieus en initiatiefrijk. Zij willen kunnen groeien en dat is een gezonde vooruitstrevende mentaliteit. Willen we de migratiestromen inperken dan moeten we het verschil tussen arm en rijk aanpakken en niet de migranten zelf.’

Na het bekijken van verschillende reportages die Piet den Blanken had gemaakt in o.a.  Istanbul, Caïro, op de Canarische eilanden, bij de grens tussen Polen en Duitsland etc. gingen wij over naar Farshad Bashir.

Farshad Bashir is gemeenteraadslid in Leeuwarden van de SP en is lid van Doorbraak.  Tien jaar geleden is Farshad Bashir vanuit Afghanistan naar Nederland gevlucht. Zijn vader was journalist en werd in Afghanistan vervolgd. Hij kreeg al snel een verblijfstatus en via gezinshereniging is de rest van zijn familie overgekomen. De familie kwam terecht in Mantgum, waar Farshad de rest van zijn jeugd doorbracht. Momenteel woont hij in Leeuwarden. Hij heeft o.a. het vluchtelingenbeleid in zijn portefeuille en heeft vanuit zijn functie o.a. een motie ingediend voor het Generaal Pardon en voor extra geld voor de noodopvang in Witmarsum. Daarnaast heeft hij bijvoorbeeld samen met het Vluchtelingencollectief Leeuwarden een herdenking georganiseerd toen Maribel Martinez Rodriguez bij de schipholbrand om het leven kwam. Zij was op dat moment een inwoner van Leeuwarden. Aan de herdenking was ook een inzamelingsactie voor haar zoontje Jerry gekoppeld.

Zoals al eerder genoemd is Farshad Bashir ook actief in Doorbraak. Doorbraak is een nationale linkse organisatie ontstaan vanuit de Fabel van de Illegaal te Leiden en is in januari 2007 opgericht. Doorbraak is erop uit de krachten van verschillende organisaties die het bestrijden van de migratiebeheersing als speerpunt hebben, te bundelen. Er zijn zowel migranten als “autochtone” Nederlanders bij de organisatie betrokken. Doorbraak is erop uit de oorzaken van migratie te belichten en een onderdeel van het publieke debat te laten zijn. ‘Hoe kan het verschil tussen arm en rijk ingeperkt worden?’ Een van de punten waar volgens Farshad Bashir bijvoorbeeld aandacht moet worden besteed is het feit dat je tegenwoordig voor gezinshereniging aan een bepaalde inkomenseis moet voldoen. Veel Turkse en Marokkaanse jongeren stoppen voortijdig met hun studie. Het is te verwachten dat dit aantal nu nog meer zal toenemen omdat deze jongeren de voorkeur zullen geven aan werken zodat ze hun geliefde naar Nederland kunnen halen.

Wouter Osterholt: ‘Komt het wel eens voor dat de uitgangspunten van Doorbraak en van de SP niet met elkaar in overeenstemming zijn?’

Farshad Bashir: De SP richt zich meer op de sociale onderklasse en de sociale voorzieningen. De SP heeft drie pijlers: menselijke waardigheid, gelijkwaardigheid en solidariteit. Migratiepolitiek valt onder de pijler Solidariteit. De SP houdt zich een beetje te veel afzijdig van het migratiedebat, vind Farshad Bashir: ‘Zeker nu Wilders en Verdonk zoveel invloed uitoefenen op de publieke opinie, zouden we onze stem meer moeten laten gelden in dit debat.’